Ka
Ulu Lehua ‘o Hōpoe
Mai loko mai ‘o ka Mo‘olelo
Ka‘ao o Hi‘iakaikapoliopele,
na Joseph M. Poepoe
[Na Hi‘iakaikapoliopele e ha‘i mo‘olelo ana.]
“I kekahi lā, iho malihini maila au i kai o Kea‘au i wahi lau limu,
wahi hua ‘opihi, wahi he‘e pali me ona mau wahi hua ‘ina a me ka
wana. A ‘oiai au e kū ana i ka makalae e nānā ana i wahi no‘u e
iho ai, aia ho‘i pi‘i mai ana nei kaikamahine u‘i ‘ōpiopio mai lalo
mai me kāna ‘eke lau hala. Ua hele nō ho‘i a piha i ka ‘opihi kō‘ele,
ka he‘e pali, ka limu, ka ‘ina a me ka wana. A kau maila kēlā ma
kahi a‘e e kū ana, pane maila ‘o ia ia‘u i ka ‘ī ‘ana mai: “Kā,
maka malihini?”
‘Ae akula nō ho‘i au me ko‘u ‘ōlelo ‘ana aku iā ia: “‘Ae, he malihini
au, mai kēlā kuahiwi au i iho mai nei. Noho mai nei kō ā uka a ‘ono
mai nei i nā wahi mea makamaka hou o kahakai nei.”
I ko‘u ho‘opuka ‘ana aku i kēia mau hua‘ōlelo, ‘o ko ia lā pane
maila i ka hua o ke ola: “Inā pēlā, ‘eā, eia ka ‘i‘a. E lawe ‘oe
e like me ka nui me kāu i makemake ai, a koe iho ke koena, ‘o ka‘u
ho‘i ia. Inā lawe aku ‘oe i kēia ‘eke lau hala ‘oko‘a, ‘o ka ‘oi
loa aku ia o ka maika‘i.”
‘O ko‘u ‘ae akula nō ho‘i ia i kā ia lā mau ‘ōlelo o ke ola, a ‘o
ko‘u lālau akula nō ia i ke ‘eke lau hala a ua kaikamahine nei.
Ia wā nīnau akula au i ua kaikamahine nei i kona inoa. A laila,
hō‘ike maila ‘o ia ia‘u i kona inoa me ka ‘ōlelo ‘ana mai: ‘‘O ko‘u
inoa, ‘o Nānāhuki nō ia. Akā, kāhea kekahi po‘e ia‘u, ‘o Hōpoe ko‘u
inoa ma muli o ko‘u pi‘i mau i ka ‘ako lehua i kēlā ulu lehua e
ulu maila. ‘O ka inoa o kēlā ulu lehua, ‘o ia nō ‘o Hōpoe.’
Ia wā ‘ōlelo akula au iā ia i ka ‘ī ‘ana aku: “E lawe au iā ‘oe
i aikāne ‘oe na‘u, a he mau loa aku ho‘i kou inoa ‘o Hōpoe.” Ua
‘ae maila nō ho‘i kēlā i ka‘u nonoi ‘ana aku iā ia i aikāne ‘o ia
na‘u, a lawe nō ho‘i ‘o ia i ka inoa a‘u i ‘ōlelo aku ai iā ia,
‘o kona inoa ia.” |
Hōpoe, The Lehua
Grove
From Ka Mo‘olelo Ka‘ao o Hi‘iakaikapoliopele,
by Joseph M. Poepoe
[Narrated by Hi‘iakaikapoliopele to Wahine‘ōma‘o]
“One day I visited Kea‘au to gather limu, ‘opihi, he‘e pali, ‘ina,
and wana. While standing on the point looking for a place to go
down to the beach, a beautiful girl walked toward me carrying a
lau hala bag filled with ‘opihi kō‘ele, he‘e
pali, limu, ‘ina, and wana. She asked me: “Are you a visitor?”
I nodded and said: “Yes, I am a visitor from
those mountains. I became hungry for fresh seafood.”
When I said this, she answered: “If that’s so,
here’s some seafood. Take as much as you want and I’ll keep the
leftovers. However, nothing would please me more than if you would
take the entire lau hala bag.”
I agreed and took her bag, that’s when I asked
her for her name. She told me: “My name is Nānāhuki, but some people call me Hōpoe
because I am always gathering lehua from the Hōpoe ‘ōhi‘a
lehua forest.”
I told her: “Let’s be friends and your name will
forever be Hōpoe.”
She agreed to my request that she become my friend and she took
the name that I called her until this day.’” |
He
Nane ‘Ina
Mai loko mai ‘o ka Mo‘olelo
Hawai‘i o Kalapana, na Moses Nakuina
‘O ka i‘a ka‘a poepoe o Kaimū ē,
‘Īna‘i ‘ai aku o Kalapana,
‘O ka i‘a i ‘ōhiki ‘ia me ka lā‘au,
I lālau ‘ia me ka lā‘au,
I ‘oki‘oki ‘ia me ka lā‘au,
I unahi ‘ia me ka lā‘au,
I kū‘olo ‘ia i ka pōhaku,
I nahua ‘ia iho e ka niho,
A ‘ike ‘oe i ku‘u i‘a momona ē,
Lele ‘ē ka huna o ka pa‘akai,
Ke ha‘a lā ka welelau o ka manamana lima lā ē,
Ku‘u i‘a, ku‘u i‘a momona,
He ‘ina momona. |
He Nane Ina
From the Mo‘olelo Hawai‘i o
Kalapana, by Moses Nakuina
The boring fish of Kaimū,
Seasoning eaten in Kalapana,
The fish that was probed with a stick,
That was grabbed with the stick,
That was cut with the stick,
That was scaled with a stick,
That was scoured by the rock,
That was bitten by teeth,
And you see my fat fish,
The grains of salt fly all over the place,
The tips of the fingers are very short,
My fish, my fat fish,
A fat ‘ina. |