EKF Home
Projects Ke Ana La'ahana Public Charter School Halau O Kekuhi Programs Sites Scholarships Online Store
Kumulipo Puke No'eau

Projects >> Ku&_macron;‘ula Homepage >> Kumulipo Introduction >> Pule Ho‘ola‘a Ali‘i: Wa&_macron; ‘Akahi (First Age) | Wa&_macron; ‘Elua (Second Age)


Kuulei Higashi
Laehala, Keaukaha, Hawai'i
18/IX/00

 

Wa&_macron; ‘Akahi

‘Ina
Ka Makua

Ha&_macron;nau ka ‘Ina, ka ‘Ina
Ha&_macron;nau ka&_macron;na he Ha&_macron;lula, puka

First Epic

‘Ina
The Parent

The ‘Ina, the ‘Ina gives birth,
Producing an offspring, a Ha&_macron;lula emerges

Ka Ulu Lehua ‘o Ho&_macron;poe

Mai loko mai ‘o ka Mo‘olelo Ka‘ao o Hi‘iakaikapoliopele,
na Joseph M. Poepoe

[Na Hi‘iakaikapoliopele e ha‘i mo‘olelo ana.]
“I kekahi la&_macron;, iho malihini maila au i kai o Kea‘au i wahi lau limu, wahi hua ‘opihi, wahi he‘e pali me ona mau wahi hua ‘ina a me ka wana. A ‘oiai au e ku&_macron; ana i ka makalae e na&_macron;na&_macron; ana i wahi no‘u e iho ai, aia ho‘i pi‘i mai ana nei kaikamahine u‘i ‘o&_macron;piopio mai lalo mai me ka&_macron;na ‘eke lau hala. Ua hele no&_macron; ho‘i a piha i ka ‘opihi ko&_macron;‘ele, ka he‘e pali, ka limu, ka ‘ina a me ka wana. A kau maila ke&_macron;la&_macron; ma kahi a‘e e ku&_macron; ana, pane maila ‘o ia ia‘u i ka ‘i&_macron; ‘ana mai: “Ka&_macron;, maka malihini?”

‘Ae akula no&_macron; ho‘i au me ko‘u ‘o&_macron;lelo ‘ana aku ia&_macron; ia: “‘Ae, he malihini au, mai ke&_macron;la&_macron; kuahiwi au i iho mai nei. Noho mai nei ko&_macron; a&_macron; uka a ‘ono mai nei i na&_macron; wahi mea makamaka hou o kahakai nei.”
I ko‘u ho‘opuka ‘ana aku i ke&_macron;ia mau hua‘o&_macron;lelo, ‘o ko ia la&_macron; pane maila i ka hua o ke ola: “Ina&_macron; pe&_macron;la&_macron;, ‘ea&_macron;, eia ka ‘i‘a. E lawe ‘oe e like me ka nui me ka&_macron;u i makemake ai, a koe iho ke koena, ‘o ka‘u ho‘i ia. Ina&_macron; lawe aku ‘oe i ke&_macron;ia ‘eke lau hala ‘oko‘a, ‘o ka ‘oi loa aku ia o ka maika‘i.”

‘O ko‘u ‘ae akula no&_macron; ho‘i ia i ka&_macron; ia la&_macron; mau ‘o&_macron;lelo o ke ola, a ‘o ko‘u la&_macron;lau akula no&_macron; ia i ke ‘eke lau hala a ua kaikamahine nei. Ia wa&_macron; ni&_macron;nau akula au i ua kaikamahine nei i kona inoa. A laila, ho&_macron;‘ike maila ‘o ia ia‘u i kona inoa me ka ‘o&_macron;lelo ‘ana mai: ‘‘O ko‘u inoa, ‘o Na&_macron;na&_macron;huki no&_macron; ia. Aka&_macron;, ka&_macron;hea kekahi po‘e ia‘u, ‘o Ho&_macron;poe ko‘u inoa ma muli o ko‘u pi‘i mau i ka ‘ako lehua i ke&_macron;la&_macron; ulu lehua e ulu maila. ‘O ka inoa o ke&_macron;la&_macron; ulu lehua, ‘o ia no&_macron; ‘o Ho&_macron;poe.’

Ia wa&_macron; ‘o&_macron;lelo akula au ia&_macron; ia i ka ‘i&_macron; ‘ana aku: “E lawe au ia&_macron; ‘oe i aika&_macron;ne ‘oe na‘u, a he mau loa aku ho‘i kou inoa ‘o Ho&_macron;poe.” Ua ‘ae maila no&_macron; ho‘i ke&_macron;la&_macron; i ka‘u nonoi ‘ana aku ia&_macron; ia i aika&_macron;ne ‘o ia na‘u, a lawe no&_macron; ho‘i ‘o ia i ka inoa a‘u i ‘o&_macron;lelo aku ai ia&_macron; ia, ‘o kona inoa ia.”

Ho&_macron;poe, The Lehua Grove

From Ka Mo‘olelo Ka‘ao o Hi‘iakaikapoliopele,
by Joseph M. Poepoe

[Narrated by Hi‘iakaikapoliopele to Wahine‘o&_macron;ma‘o]
“One day I visited Kea‘au to gather limu, ‘opihi, he‘e pali, ‘ina, and wana. While standing on the point looking for a place to go down to the beach, a beautiful girl walked toward me carrying a lau hala bag filled with ‘opihi ko&_macron;‘ele, he‘e pali, limu, ‘ina, and wana. She asked me: “Are you a visitor?”

I nodded and said: “Yes, I am a visitor from those mountains. I became hungry for fresh seafood.”

When I said this, she answered: “If that’s so, here’s some seafood. Take as much as you want and I’ll keep the leftovers. However, nothing would please me more than if you would take the entire lau hala bag.”

I agreed and took her bag, that’s when I asked her for her name. She told me: “My name is Na&_macron;na&_macron;huki, but some people call me Ho&_macron;poe because I am always gathering lehua from the Ho&_macron;poe ‘o&_macron;hi‘a lehua forest.”

I told her: “Let’s be friends and your name will forever be Ho&_macron;poe.” She agreed to my request that she become my friend and she took the name that I called her until this day.’”

He Nane ‘Ina

Mai loko mai ‘o ka Mo‘olelo Hawai‘i o Kalapana, na Moses Nakuina

‘O ka i‘a ka‘a poepoe o Kaimu&_macron; e&_macron;,
‘I&_macron;na‘i ‘ai aku o Kalapana,
‘O ka i‘a i ‘o&_macron;hiki ‘ia me ka la&_macron;‘au,
I la&_macron;lau ‘ia me ka la&_macron;‘au,
I ‘oki‘oki ‘ia me ka la&_macron;‘au,
I unahi ‘ia me ka la&_macron;‘au,
I ku&_macron;‘olo ‘ia i ka po&_macron;haku,
I nahua ‘ia iho e ka niho,
A ‘ike ‘oe i ku‘u i‘a momona e&_macron;,
Lele ‘e&_macron; ka huna o ka pa‘akai,
Ke ha‘a la&_macron; ka welelau o ka manamana lima la&_macron; e&_macron;,
Ku‘u i‘a, ku‘u i‘a momona,
He ‘ina momona.

He Nane Ina

From the Mo‘olelo Hawai‘i o Kalapana, by Moses Nakuina

The boring fish of Kaimu&_macron;,
Seasoning eaten in Kalapana,
The fish that was probed with a stick,
That was grabbed with the stick,
That was cut with the stick,
That was scaled with a stick,
That was scoured by the rock,
That was bitten by teeth,
And you see my fat fish,
The grains of salt fly all over the place,
The tips of the fingers are very short,
My fish, my fat fish,
A fat ‘ina.

Projects >> Ku'ula Homepage >> Kumulipo Introduction >> Pule Ho‘ola‘a Ali‘i: Wa&_macron; ‘Akahi (First Age) | Wa&_macron; ‘Elua (Second Age)


Edith Kanaka‘ole Foundation ©2002-2003.