‘O Kahiapo ka Mahi‘ai akamai
Na Keonaona Kapuni-Reynolds
‘O Kahiapo kekahi o nā kānaka mahi‘ai akamai
loa o Hawai‘i nei. Inā he pilikia ko kekahi me ka mahi‘ai, hele
lākou iā Kahiapo no ke kōkua. I kekahi lā, iā Kahiapo e ‘ohi
ana i ka ‘uala no ka ‘āina ahiahi, ‘ike ‘o ia i kekahi
mau kanaka e pi‘i ana i kona hale.
“Aloha e nā hoa,” wahi a Kahiapo i kāhea aku ai. “He aha ka
pilikia?” i pane mai ai kekahi o nā kānaka,
“Ke ulu nui nei kekahi ‘ano limu i loko o ka lo‘i kalo a ‘a‘ohe
wahi no ke kalo e ulu ai!”
“Auē, he pilikia nui kēia.” Huli hou ‘o Kahiapo i kekahi o kona
mau lo‘i kalo a ‘ike ‘ia ka pilikia like. Ua maika‘i ka wai
i kēia kakahiaka. He aha lā ka pilikia? ‘Oiai ‘a‘ole i ‘ike
‘o Kahiapo i ke kumu o kēia ulu ‘ana o ka limu, ua huli ‘o ia
i ka ho‘oponopono.
No kekahi mau lā, ua huaka‘i ‘o Kahiapo a puni o Hawai‘i akā,
‘a‘ole hiki i kekahi kanaka ke ho‘oponopono i kēia pilikia.
No laila ua kipa aku ‘o Kahiapo i ke kauhale o kona ‘aikane
lawai‘a ‘o Kanahā a ma laila ‘o ia i ‘ike ai i ka
ma‘ema‘e o ka loko i‘a.
“Ē, Kanahā! Pehea i ma‘ema‘e loa ai kou loko i‘a?” wahi a Kahiapo.
Pane akula ‘o Kanahā, “‘Ai nā ‘Ama‘ama i
ka limu a me ka lepo i ma‘ema‘e ka loko i‘a.”
“E kōkua paha kēia mau i‘a i ka pilikia ma ko‘u lo‘i kalo?”
i nīnau ai ‘o Kahiapo.
“E kōkua nō paha!” A me kēlā ua hā‘awi aku ‘o Kanahā i nā i‘a
‘Ama‘ama iā Kahiapo.
Ho‘i ‘o Kahiapo i ka hale me nā ‘Ama‘ama a ho‘okomo i loko o
ka lo‘i kalo a ho‘i ‘o ia i ka hale. I kekahi lā a‘e ua ho‘i
‘o Kahiapo i ka lo‘i a ‘ike anei ‘oe i kāna mea i ‘ike ai? Ua
‘ike ‘o ia i ke kalo, a me nā i‘a ‘Ama‘ama, ‘a‘ole ‘o ia i ‘ike
iki i ka lepo a me ka limu ma kona lo‘i. I ia lā like ua ha‘i
‘o ia i nā mahi‘ai ‘ē a‘e no ka maika‘i o ka ‘Ama‘ama ma ka
lo‘i a ‘o ia paha ke kumu i ‘ike ‘ia ai ka ‘Ama‘ama ma nā lo‘i
kalo. |
Kahiapo
The Smart Farmer
By Keonaona Kapuni-Reynolds
Kahipo is one of the smartest farmers in Hawai‘i. If there is
any problem with farming, they go to Kahiapo for help. One day,
as Kahiapo gathered sweet potato for dinner, he saw some men coming
up to his house.
“Hello friends,” Kahiapo called out. “What’s the problem?”
One of the men answer, “There is a seaweed growing in our taro
patches and there is no place for the taro to grow!”
“Oh no, that is a big problem.” Kahiapo turned and looked at
his taro patches and saw the same problem. The water was fine
this morning. What could be the problem? Since Kahiapo didn’t
know why the seaweed was growing in the taro patch, he went to
find out how to fix it.
For some days, Kahiapo traveled around Hawai‘i, but no one
knew how to solve his problem, so Kahiapo visited the home of
his best fisherman friend, Kanahā and that is where he saw Kanahā’s
clean fishponds.
“Eh Kanahā! How is it that your fishponds are so clean?”
said Kahiapo.
Kanahā answers, “The ‘Ama‘ama eat the seaweed and
the silt so that my pond is very clean.”
“Maybe these fish can help the problem in my taro patches?”
asked Kahiapo.
“Maybe they will!” and with that Kanahā gave some
of the fish to Kahiapo.
Kahiapo returned home and put the ‘Ama‘ama in his taro patches
and went home to rest. The next day Kahiapo returned to his
patch and you know what he saw? He saw his kalo, and the ‘Ama‘ama
fish, and he didn’t see any sign of the limu that was plaguing
his taro patch. That very same day Kahiapo told all the farmers
about the ‘Ama‘ama in the patches, and that is why there are
fish in taro patches. |
‘Ama‘ama
Mai loko mai ‘o http://www.huapala.org,
na Sam Alama
He aloha ē ka i‘a lā,
‘Ai a ka ‘Ama‘ama,
‘Ai a ka i‘a lā,
‘Ai a ka lāwalu,
‘Ai a ka ho‘omoemoe.
He aloha ē ka i‘a lā,
‘Ai a ka pa‘akai,
‘Ai a ka i‘a lā,
‘Ai a ka ‘ono lā,
‘Ai a ka sawasawa.
He aloha ē ka i‘a lā,
‘Ai a ka nīoi,
‘Ai a ka i‘a lā,
‘Ai a ka welawela,
‘Ai a ka puhipuhi. |
‘Ama‘ama
From http://www.huapala.org, by Sam Alama
I love fish
To eat mullet
To eat fish
To eat it broiled in ti-leaf.
Eat, and then sleep.
I love fish
To eat it salted
To eat fish
To eat it savory
To eat bonito broiled.
I love fish
To eat with red peppers
To eat fish
Eat it steaming hot
So hot, you have to blow on it. |